Jacek PROTAS

Panie Przewodniczący! Szanowni Państwo! Panie Komisarzu! Debatujemy dzisiaj nad bardzo ważnym sprawozdaniem, które po przegłosowaniu stanie się stanowiskiem Parlamentu Europejskiego na temat przyszłości polityki spójności po 2027 roku. Dokument, którego jestem sprawozdawcą, był szeroko konsultowany z organizacjami i instytucjami reprezentującymi różne środowiska oraz z Komitetem Regionów Unii Europejskiej. Odzwierciedla poglądy zdecydowanej większości grup politycznych reprezentowanych w Parlamencie Europejskim.

Oto 10 podstawowych tez, które w tym krótkim wystąpieniu chcę uwypuklić. Po pierwsze, polityka spójności jest głównym narzędziem Unii Europejskiej służącym inwestycjom w zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i terytorialny, sprzyjającym zmniejszeniu różnic rozwojowych europejskich regionów.

Po drugie, aby polityka spójności nadal odgrywała tę ważną rolę, musi mieć zapewnione po 2027 roku wystarczająco ambitne i łatwo dostępne finansowanie, co najmniej na poziomie obecnych wieloletnich ram finansowych w ujęciu realnym.

Po trzecie, Parlament Europejski opowiada się za zdecentralizowanym modelem programowania i wdrażania polityki spójności, opartym na zasadzie partnerstwa i na wielopoziomowym sprawowaniu rządów. Tylko wtedy może być ona skuteczna i akceptowalna dla naszych obywateli. Sprzeciwiamy się wszelkim formom centralizacji i ograniczania roli władz regionalnych i lokalnych.

Po czwarte, wzywamy do dalszych wysiłków na rzecz uproszczenia i uelastycznienia przepisów i procedur administracyjnych regulujących fundusze polityki spójności na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym. Kluczem do sukcesu może być zwiększenie elastyczności na etapie programowania i wdrażania z odejściem od sztywnych ram koncentracji tematycznej i z uwzględnieniem specyfiki regionów.

Po piąte, podkreślamy jednocześnie konieczność zapewnienia przejrzystego, sprawiedliwego i odpowiedzialnego wykorzystywania zasobów Unii Europejskiej przy należytym zarządzaniu finansami, podkreślając rolę Europejskiego Urzędu do Spraw Zwalczania Nadużyć Finansowych i Prokuratury Europejskiej. Uznając także warunkowość w zakresie praworządności jako warunek podstawowy finansowania w ramach polityki spójności. Podkreślamy strategiczne znaczenie silnych regionów przygranicznych dla bezpieczeństwa i odporności Unii Europejskiej. Wzywamy Komisję Europejską do szczególnego wspierania regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą, by mogły radzić sobie ze skutkami społeczno-gospodarczymi wojny dla ich ludności i terytoriów.

Zwracamy uwagę na konieczność specjalnego podejścia do problemów regionów najbardziej oddalonych i wyspiarskich, które stoją w obliczu wyjątkowych i skumulowanych wyzwań strukturalnych. Wyrażamy zaniepokojenie rosnącą liczbą regionów znajdujących się w pułapce rozwoju, które dotknięte są stagnacją gospodarczą, problemami demograficznymi i ograniczeniem dostępu do usług publicznych.

Specyficznym i ukierunkowanym wsparciem powinny też być objęte obszary wiejskie, ale także miasta i obszary metropolitalne borykające się z własnymi poważnymi wyzwaniami. I w końcu nalegamy także, by polityka spójności dążyła do zwiększenia innowacyjności i ukończenia tworzenia jednolitego rynku Unii Europejskiej zgodnie z wnioskami zawartymi w sprawozdaniu Draghiego w sprawie konkurencyjności Europy.

I na koniec, apelujemy o przestrzeganie zasady "nie szkodzić spójności", by żadne działania nie utrudniały procesu konwergencji europejskich regionów.

Pani Przewodnicząca! Szanowni Państwo! Drogie Koleżanki i Koledzy! Bardzo serdecznie dziękuję zarówno za tą dzisiejszą debatę i za ciepłe słowa skierowane również do mnie, ale bardzo też serdecznie dziękuję za prace nad tym ważnym dokumentem, który – tak jak powiedziałem – moim zdaniem będzie naszym mocnym stanowiskiem, mocnym stanowiskiem Parlamentu Europejskiego w dalszej debacie, tak jak powiedział pan komisarz, na temat modernizacji polityki spójności.

Pozwólcie państwo, że podobnie jak pan komisarz, odniosę się do produktów podwójnego zastosowania, bo wydaje mi się, że nie wszyscy rozumieją, o co chodzi. Otóż, po pierwsze, rzeczywiście to nie jest obligatoryjne podejście. Tylko te regiony, te państwa, które czują taką potrzebę, żeby przesuwać środki na niektóre działania, mogą to uczynić. Komisja Europejska zarówno w czasie przeglądu śródokresowego, jak i – mam nadzieję – w przyszłości pozwoli na takie działania. I nie jest to przesuwanie środków na wspieranie zakupów zbrojeniowych, jak tutaj też słyszałem. W żadnym wypadku.

Ja, szanowni państwo, mieszkam 30 kilometrów od granicy z Rosją, 30 kilometrów od granicy z agresorem, z wrogim państwem. I chciałbym, żeby w moim regionie można było budować nowe hale sportowe ze schronem pod tą halą, żeby można było modernizować wskazane szpitale, które w razie zagrożenia wojennego będą również pełniły rolę wsparcia dla wojska. Chciałbym móc wzmacniać mosty, modernizować drogi dojazdowe czy budować je w takich parametrach, żeby mogły również służyć celom obronnym. I to nie jest militaryzowanie polityki spójności, ale danie możliwości tym regionom, które czują taką potrzebę, realizowania tych celów.

Szanowni państwo, panie komisarzu, bardzo serdecznie dziękuję za te dzisiejsze wystąpienia. Dziękuję za współpracę. Mam głębokie przekonanie, że ten dokument, który w czwartek przegłosujemy, również pomoże panu, bowiem znamy pana historię zawodową. Wiemy, że jest pan samorządowcem. Był pan szefem regionu, ministrem odpowiedzialnym również za politykę regionalną, więc wiemy, że rozumie pan potrzeby regionu, potrzeby społeczności lokalnych. Ale u nas w Polsce się mówi, że diabeł tkwi w szczegółach. Co do głównych założeń polityki spójności zgadzamy się również, że trzeba iść w kierunku modernizacji, ewolucji, nie rewolucji. Ale będziemy dyskutować na temat tego, jak to w praktyce ma wyglądać i jak Komisja Europejska to widzi. Mam nadzieję, że wspólnie osiągniemy sukces.