Pani przewodnicząca, pani komisarz, panie i panowie! Sprawozdanie budzi wiele obaw, ale wyróżnia się jeden z nich: rosnące zagrożenie dla zdolności sędziów do rozpatrywania odesłań prejudycjalnych. Gdy ten kanał jest zablokowany, stanowi to bezpośrednie wyzwanie dla praworządności. Jest to absolutnie kluczowy mechanizm dla prawa Unii Europejskiej, ponieważ procedura prejudycjalna jest czymś więcej niż tylko instrumentem technicznym, ponieważ umożliwia sędziom krajowym przestrzeganie wartości europejskich.

Polska daje jasny przykład. W ostatnich latach, gdy Prawo i Sprawiedliwość orzekało i niszczyło praworządność w Polsce, sędziowie polegali na mechanizmach prejudycjalnych, aby skutecznie bronić niezawisłości sądownictwa. Bez odesłań prejudycjalnych nie bylibyśmy w stanie otrzymać najważniejszych wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie znaczenia i standardu niezawisłości sędziowskiej.

Ten instrument prawny ma ogromne znaczenie dla utrzymania europejskiego porządku prawnego i musi być chroniony, zwłaszcza przez strażnika traktatów, Komisję Europejską.

Panie przewodniczący, panie komisarzu! Tegoroczne sprawozdanie Parlamentu w sprawie sprawozdania Komisji na temat praworządności wprowadza nowy, kluczowy pomysł. ustanowienie rocznego cyklu praworządności. Cel tego cyklu jest jasny: zapewnienie większej skuteczności istniejącego zestawu narzędzi na rzecz praworządności.

Wszyscy byliśmy świadkami poważnego regresu praworządności na Węgrzech Orbána i w Polsce Kaczyńskiego. Na przestrzeni lat Unia opracowała kompleksowy zestaw instrumentów służących ochronie praworządności. Często jednak brakowało im woli politycznej, by z nich korzystać. Niniejsze sprawozdanie odnosi się bezpośrednio do tej kwestii, koncentrując się na pełnym i skoordynowanym wykorzystaniu istniejących instrumentów. Wezwano w nim do określenia przewidywalnego rocznego harmonogramu, w tym ustalonego terminu publikacji sprawozdania. Wzmacnia ramy analityczne. Wymaga również większej jasności i precyzji w zaleceniach Komisji, w tym rozróżnienia między ogólnymi obawami a poważnymi systemowymi naruszeniami praworządności.

Co najważniejsze, cykl ten wzmacnia związek między ustaleniami dotyczącymi praworządności a konsekwencjami, w przypadku których zidentyfikowano poważne i systemowe ryzyko, a zalecenia powinny być powiązane z finansowaniem UE. Cykl ten dodatkowo wzmacnia monitorowanie, wymagając bardziej kompleksowej oceny postępów w czasie, w tym wykonania wyroków Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Panie Przewodniczący! Panie Komisarzu! Koleżanki i Koledzy! Każdemu w Unii Europejskiej przysługują te same prawa podstawowe, zakorzenione w naszych wartościach, takich jak równość, godność ludzka, wolność czy brak dyskryminacji i demokracja. A demokracja zaś to z kolei wolność polityczna, to wolność słowa, wolność prasy, wolność zgromadzeń, uczciwe i wolne wybory. A ramą tego wszystkiego jest praworządność. Te prawa są gwarantowane i określone w traktatach unijnych i w Karcie Praw Podstawowych. Jednak w wielu miejscach naszego kontynentu wartości te i prawa podstawowe są dzisiaj pod silnym ostrzałem. Ci, którzy sprawują władzę, próbują je ograniczać, odbierać, budując system opresji. Przykładów jest wiele i znamy je wszyscy. Jeżeli nie będziemy bronić praw podstawowych już na samym początku, kiedy są one naruszane, to z czasem staje się to coraz trudniejsze – to jest podstawowa lekcja. Wtedy rodzi się szybko patologia i system autokratyczny, w którym prawa człowieka są deptane, a godność ludzka wystawiana na najcięższą próbę.

Dzisiejszy dzień ma wymiar symboliczny także dla tego Parlamentu, ponieważ Andrzej Poczobut, laureat nagrody Sacharowa, polsko-białoruski dziennikarz, działacz opozycji wobec reżimu Łukaszenki, niezłomny obrońca wolności, demokracji i praw podstawowych, jest wolny, wolny i bezpieczny w Polsce. Historia jego niezłomności i odwagi oraz 15-letnich prześladowań ze strony autorytarnych władz Białorusi działających na wzór sowiecki, pokazuje nam, obywatelom dostatniej i spokojnej Europy, jak wielkiej determinacji, odwagi i poświęcenia wymaga niekiedy obrona praw podstawowych i jak wielką cenę trzeba za to płacić niedaleko naszych granic.